گلیفۆسات: ماددەیەکی کیمیایی کشتوکاڵی کە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەهێنرێت و پێویستە
بوارە سەرەکییەکانی بەکارهێنان
لە کشتوکاڵدا گلیفۆسات ڕووەککوژێکی بەردی بناغەیە. بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی 5 - enolpyruvylshikimate - 3 - phosphate synthase (EPSPS) لە ڕووەکەکاندا کاردەکات. ئەم ئەنزیمە زۆر گرنگە بۆ دروستکردنی ترشە ئەمینییە بۆنخۆشەکان کە پێویستن بۆ گەشەکردن و گەشەکردنی ڕووەکەکە. بە بلۆککردنی ئەم ئەنزیمە، گلیفۆسات پرۆسەی ئاسایی میتابۆلیکی گژوگیاکان تێکدەدات و دەبێتە هۆی وشکبوونەوە و مردنیان وردە وردە. سروشتی سیستماتیکی ڕێگەی پێدەدات لەلایەن گەڵاکانەوە هەڵبمژرێت و بگوازرێتەوە بۆ سەرتاسەری ڕووەکەکە، بە شێوەیەکی کاریگەر هەردوو بەشەکانی سەرەوەی زەوی و ژێر زەوی گژوگیاکە دەکوژێت، بە ڕەگەکانیشەوە. ئەمەش وا دەکات کە کاریگەرییەکی زۆری هەبێت بۆ کۆنترۆڵکردنی گژوگیا هەمیشەییەکان کە ئەگەرنا بنبڕکردنیان ئەستەمە.
گلیفۆسات لەگەڵ چەندین سیستەمی بەرهەمدا دەگونجێت. لە بەرهەمە بۆماوەییەکان (GM) کە ئەندازیاری کراون بۆ ئەوەی بەرگەی گلیفۆسات - بەرگە بگرن، وەک سۆیا، گەنمەشامی و پەتاتە، دەتوانرێت ڕاستەوخۆ بەسەر بەرهەمە گەشەسەندووەکاندا بپرژێنرێت بۆ کۆنترۆڵکردنی گژوگیا بەبێ ئەوەی زیان بە خودی بەرهەمەکە بگەیەنێت. ئەمەش شۆڕشێکی گەورەی لە شێوازەکانی کشتوکاڵدا کردووە، ڕێگەی بە کۆنترۆڵکردنی گژوگیا بە شێوەیەکی کاراتر و گەورەتر داوە، پێویستی بە کشتوکاڵی میکانیکی کەمکردووەتەوە و کەمترین وەرینی خاک. سەرەڕای ئەوەش، لە بەرهەمە جینۆمۆدێرنەکاندا، دەتوانرێت گلیفۆسات بۆ کۆنترۆڵکردنی گژوگیا پێش چاندن یان دوای دروێنەکردن بەکاربهێنرێت، ئامادەکردنی خاک بۆ چاندن یان دڵنیابوون لەوەی کە ناوچە دروێنەکراوەکان بەبێ گژوگیا دەمێننەوە.
لە دەرەوەی کشتوکاڵ، گلیفۆسات لە ناوچە نا بەرهەمدارەکانیشدا بەکارهێنانی دەدۆزێتەوە. بەکاردێت بۆ کۆنترۆڵکردنی گژوگیا لە شوێنە پیشەسازییەکان، کەناری ڕێگاکان، کەنارەکانی هێڵی ئاسن و دەوروبەری دامەزراوە خزمەتگوزارییەکان. بە دوورخستنەوەی ئەم ناوچانە لە ڕووەکی نەخوازراو، یارمەتی پاراستنی ژێرخانی ئابووری دەدات و مەترسییەکانی ئاگرکەوتنەوە کەمدەکاتەوە و سەلامەتی باشتر دەکات.
سەرەڕای سوودە زۆرەکانی، گلیفۆسات بووەتە بابەتی هەندێک مشتومڕ. نیگەرانییەکان سەبارەت بە کاریگەرییە ئەگەرییەکانی لەسەر ژینگە و تەندروستی مرۆڤ وروژێنراون. هەندێک لە توێژینەوەکان پێشنیاریان کردووە کە ئەگەری پەیوەندی بە هەندێک بابەتی تەندروستیەوە هەبێت، هەرچەندە کۆدەنگی زانستی لەسەر ئەم بابەتانە تا ئێستا دابەش بووە. لە ئەنجامدا، دەسەڵاتدارانی ڕێکخستنی لە سەرانسەری جیهان لە نزیکەوە چاودێری بەکارهێنانیان کردووە، ڕێسای توندتریان لەسەر ڕێژەی بەکارهێنانی و ڕێوشوێنی سەلامەتی و مەرجەکانی نیشانەکردن جێبەجێکردووە.
لە کاتی هەڵگرتندا پێویستە گلیفۆسات لە شوێنێکی فێنک و وشکدا هەڵبگیرێت، دوور لە تیشکی ڕاستەوخۆی خۆر و ماددە ناتەباکان. لە کاتی بەکارهێنانی گلیفۆساتدا پێویستە ئامێری خۆپارێزی کەسی دروست وەک دەستکێش و چاویلکە و جل و بەرگی خۆپارێز لەبەر بکرێت بۆ ئەوەی بەرکەوتنی نەبێت. سەرەڕای ئەوەش، فڕێدانی دروستی هەر بەرهەمێک یان پاکەتێکی بەکارنەهێنراو زۆر گرنگە بۆ ئەوەی ژینگە پیس نەبێت.
تایبەتمەندییەکان
| ناوی بەرهەم | گلیفۆسات | |||||||||
| فۆرمۆلەی کیمیایی | C3H8NO2P | |||||||||
| کێشی گۆڕانکاری | 169.07 | |||||||||
| ڕووخسار | پاودەری سپی | |||||||||
| خاڵی توانەوەی | ٢٣٠ پلەی سەدی | |||||||||
| چڕی | 1.747 گم/سم3 | |||||||||
| CAS NO | 1071 - 83 - 6 | |||||||||
| کۆدی HS | 29319000.9 | |||||||||
| EINECS ژمارە 10 | 213 - 997 - 4 | |||||||||
| داواکاری | کۆنترۆڵکردنی گژوگیا کشتوکاڵی، بەڕێوەبردنی گژوگیا لە زەوییە کشتوکاڵ نەکراوەکان | |||||||||
لاپەڕەی کۆنترۆڵکردنی کوالیتی
| ناوی بەرهەم | گلیفۆسات | ||||||
| کەلوپەل | بەهای ستاندارد(%) | بەهای تاقیکردنەوە (%) | |||||
| بەشە بارستەی گلیفۆسات % | ≥95.0 | 95.60% | |||||
| بەشە بارستەی فۆرماڵدەهید گم/کیلۆگرام | ≤1.2 | 0.2 | |||||
| مادەی نەتواوەی سۆدیۆم هایدرۆکساید گم/کیلۆگرام | ≤0.2 | 0.1 | |||||
| بەشە بارستەی نایترۆسۆگلیفۆسات میلیگرام/کیلۆگرام | ≤1.0 | 0.30% | |||||
بە کورتی
بە کورتی، گلیفۆسات، سەرەڕای مشتومڕەکانی بەردەوام لە دەوری بەکارهێنانی، هێشتا وەک مادەیەکی کیمیایی سەرەکی لە کشتوکاڵی مۆدێرن و بەڕێوەبردنی گژوگیا غەیرە بەرهەمەکاندا دەمێنێتەوە. کاریگەری و گشتگیر و کاریگەری لەسەر کارایی کشتوکاڵ وایکردووە کە بەشدارێکی بەرچاو بێت لە بەرهەمهێنانی خۆراکی جیهانیدا. لەگەڵ بەردەوامبوونی توێژینەوەکان و پەرەسەندنی ڕێساکان، پێدەچێت داهاتووی گلیفۆسات هاوسەنگی لە نێوان سوودەکانی و هەوڵەکانی بۆ چارەسەرکردنی نیگەرانییە پەیوەندیدارەکان لەخۆبگرێت.